Чистарту һәм дезинфекцияләүнең максаты - чиста бүлмәнең тиешле вакыт эчендә кирәкле микроб чисталыгы дәрәҗәсенә туры килүен тәэмин итү. Шуңа күрә чиста бүлмәне чистарту һәм дезинфекцияләү пычрануны контрольдә тотуның мөһим компонентлары булып тора. Чиста бүлмәнең "чисталыгын" тәэмин итү өчен чистарту һәм дезинфекцияләүдә түбәндәге сигез төп адым кулланыла.
1. Чистарту һәм дезинфекцияне дөрес аңлау
Чистарту һәм дезинфекция - кайвакыт буталып торган ике төрле төшенчә. Чистарту, нигездә, юу чаралары куллануны үз эченә ала һәм дезинфекцияләү алдыннан башкарылырга тиеш. Югыч чаралар өслекләрне чистарта, өслек "майын" (мәсәлән, тузан һәм май) бетерә. Майсызландыру дезинфекцияләү алдыннан мөһим адым булып тора, чөнки өслек майы күбрәк калган саен, дезинфекциянең нәтиҗәлелеге түбәнрәк булачак.
Югыч матдәләр, гадәттә, майга үтеп керә, аның өслек ныклыгын киметә (май өслеккә ябышып кала) һәм аны бетерә (якынча әйткәндә, югыч матдәләр суның чистарту көчен арттыра).
Дезинфекция химик стерилизацияне үз эченә ала, ул күп санлы микроб вегетатив формаларын үтерергә мөмкин (кайбер дезинфекцияләүче матдәләр шулай ук спороцидлар да).
2. Иң яраклы чистарту һәм дезинфекцияләү чараларын сайлау
Иң яраклы чистарту чараларын һәм дезинфекцияләүче матдәләрне сайлау бик мөһим. Чисталык бүлмәләре җитәкчеләре чистарту чараларының һәм дезинфекцияләүче матдәләрнең нәтиҗәлелеген тәэмин итәргә һәм һәр чиста бүлмә төре өчен тиешле чистарту чаралары һәм дезинфекцияләүче матдәләрне сайларга тиеш. Кайбер чистарту чараларын һәм дезинфекцияләүче матдәләрне бергә кушып кулланырга ярамавын билгеләп үтү мөһим.
Чистарту чарасын сайлаганда, түбәндәге пунктлар мөһим:
а) Чистарту чарасы нейтраль һәм ион булмаган булырга тиеш.
б) Чистарту чарасы күбекләнмәскә тиеш.
в) Чистарту чарасы дезинфекцияләүче матдә белән туры килергә тиеш (ягъни калдык чистарту чарасы дезинфекцияләүче матдәнең нәтиҗәлелегенә тәэсир итмәскә тиеш).
Дезинфекцияләүче чара сайлаганда, түбәндәге пунктларны исәпкә алырга кирәк:
а) GMP кагыйдәләренә туры килү өчен, ике дезинфекцияләүче матдә чиратлашып кулланылырга тиеш. Көйләү органнары ике төрле дезинфекцияләүче матдә куллануны таләп итсә дә, фәнни яктан караганда, бу кирәк түгел. Моны хәл итү өчен, төрле нәтиҗәлелеккә ия ике дезинфекцияләүче матдә сайларга кирәк. Бактерия спораларын үтерә торган бер дезинфекцияләүче матдә сайлау киңәш ителә.
б) Дезинфекцияләүче чара киң спектрлы активлыкка ия булырга тиеш, ягъни ул микробларның вегетатив формаларының киң спектрын, шул исәптән грам-тискәре һәм грам-уңай бактерияләрне дә, нәтиҗәле рәвештә юк итә.
в) Идеаль вариантта дезинфекцияләүче матдә тиз тәэсир итәргә тиеш. Дезинфекция тизлеге дезинфекцияләүче матдәнең микроб популяциясен юк итү өчен кирәкле контакт вакытына бәйле. Бу контакт вакыты - дезинфекцияләүче матдә кулланылган өслекнең дымлы булып калырга тиешле вакыт озынлыгы.
г) Органик калдыклар һәм юу чарасы калдыклары дезинфекцияләүче чараның нәтиҗәлелегенә тәэсир итмәскә тиеш.
e) Югарырак класслы чиста бүлмәләр өчен (мәсәлән, ISO 14644 5 һәм 7 класс), дезинфекцияләүче матдәләр стериль булырга яки чиста бүлмә операторлары тарафыннан стерильләштерелергә тиеш.
f) Дезинфекцияләүче матдә чиста бүлмәнең эш температурасында куллану өчен яраклы булырга тиеш. Әгәр чиста бүлмә суыткычлы бүлмә булса, дезинфекцияләүче матдәнең шул температурада нәтиҗәлелеге тикшерелергә тиеш.
g) Дезинфекцияләүче матдә дезинфекцияләнә торган материалларга зыян китермәскә тиеш. Зыян килү ихтималы булса, аны булдырмас өчен чаралар күрелергә тиеш. Бактерия спораларын үтерә торган күп кенә дезинфекцияләүче матдәләрдә хлор бар, әгәр калдыклар кулланылганнан соң тиз арада юылмаса, ул дат басмас корыч кебек материалларга зыян китерергә мөмкин.
h) Дезинфекцияләүче чара операторлар өчен зарарсыз булырга һәм җирле сәламәтлек һәм куркынычсызлык кагыйдәләренә туры килергә тиеш.
i) Дезинфекцияләүче матдә экономияле, җиңел суюлтылырга һәм кул сиптергеч шешәләр кебек яраклы савытларда булырга тиеш. 3. Дезинфекцияләүче матдәләрнең төрле төрләрен аңлау
Дезинфекцияләүче матдәләр төрле төрләрдә була, алар төрле дезинфекция формалары өчен яраклы һәм микроорганизмнарга каршы төрле дәрәҗәдәге нәтиҗәлелек күрсәтәләр. Дезинфекцияләүче матдәләр микроб күзәнәкләренә берничә төрле ысул белән тәэсир итә ала, шул исәптән күзәнәк тышчасына, цитоплазматик мембранага (фосфолипидлар һәм ферментлар төрле ашкайнату максатларын тәэмин итә) яки цитоплазмага тәэсир итү юлы белән. Бу дезинфекцияләүче матдәләр төрләре арасындагы аерманы аңлау, спораларны үтерүче һәм үтермәүче дезинфекцияләүче матдәләр арасында сайлау ясаганда (оксидлаштырмый торган һәм оксидлаштыручы химик матдәләр арасында аерма ясау) аеруча мөһим.
Оксидлаштырмый торган дезинфекцияләүче матдәләргә спиртлар, альдегидлар, амфотерик өслек актив матдәләр, бигуанидлар, феноллар һәм дүртенчел аммоний кушылмалары керә. Оксидлаштыручы дезинфекцияләүче матдәләргә галогеннар һәм перасет кислотасы һәм хлор диоксиды кебек оксидлаштыручы матдәләр керә.
4. Дезинфекцияләүче матдәләрне тикшерү
Валидация AOAC (Америка) яки Европа стандартларын кулланып лаборатория сынауларын үз эченә ала. Кайбер сынауларны дезинфекцияләүче матдә җитештерүче башкара ала, ә кайберләрен үзебездә үткәрергә кирәк. Дезинфекцияләүче матдәләрне валидацияләү төрле концентрациядәге дезинфекцияләүче эремәләрне (суспензия рәвешендә) сынауны, төрле өслекләрне сынауны һәм төрле микроорганизмнарның, шул исәптән учреждение эчендәге микроорганизмнарның дезинфекция нәтиҗәлелеген тикшерүне үз эченә алган сынауларны үз эченә ала.
5. Дезинфекцияләүче чараның нәтиҗәлелегенә тәэсир итүче факторлар
Гамәлдә, дезинфекцияләүче чараларның нәтиҗәлелегенә күп факторлар тәэсир итә ала. Бу факторларны аңлау дезинфекция эшчәнлегенең уңышын тәэмин итү өчен бик мөһим. Дезинфекцияләүче чараларның нәтиҗәлелегенә йогынты ясаучы факторларга түбәндәгеләр керә:
а) Концентрация: Концентрацияне сайлау микробларны юк итүнең иң югары дәрәҗәсен тәэмин итә. Дезинфекцияләүче матдәләрнең югарырак концентрациясе күбрәк бактерияләрне юк итә дигән фикер - миф, чөнки дезинфекцияләүче матдәләр бары тик кирәкле концентрациядә генә нәтиҗәле була.
б) Озынлыгы: Дезинфекцияләүче матдә куллану вакыты бик мөһим. Дезинфекцияләүче матдәнең микроорганизмнарга бәйләнүе, күзәнәк тышчаларына үтеп керүе һәм билгеле бер максатлы урынга барып җитүе өчен җитәрлек вакыт кирәк.
в) Микроорганизмнар саны һәм төре. Дезинфекцияләүче матдәләр кайбер микроб вегетатив формаларына каршы эффектив түгел. Мәсәлән, зур мөстәкыйль микроб споралар төркеме җыелса, бактерия спораларын үтерә алмаган дезинфекцияләүче матдәләр нәтиҗәсез булачак. г) Температура һәм рН: Һәр дезинфекцияләүче матдәнең оптималь эффективлык өчен оптималь рН һәм температура диапазоны бар. Әгәр температура һәм рН бу диапазоннардан читтә булса, дезинфекцияләүче матдәнең эффективлыгы начарланачак.
6. Чистарту материаллары
Дезинфекция һәм чистарту өчен кулланыла торган материаллар яраклы булырга һәм һәр югыч һәм дезинфекцияләүче матдәнең юка катламын тигез итеп сөртергә сәләтле булырга тиеш. Стериль җитештерү зоналарында идәннәрдә, җиһазлар өслекләрендә һәм стеналарда кулланыла торган чистарту чаралары һәм дезинфекцияләүче матдәләр чиста бүлмәләр өчен сертификатланган һәм кисәкчәләрдән азат булырга тиеш (мәсәлән, тукылмаган тукыма, мамыксыз йон).
7. Чистарту ысуллары
Чистарту һәм дезинфекцияләү ысуллары бик мөһим. Әгәр юу чаралары һәм дезинфекцияләүче матдәләр дөрес кулланылмаса, алар өслекләрне нәтиҗәле чистартмаячак. Дезинфекцияләүче матдәләр майлы өслек катламына үтеп керә алмый, бу исә учреждение эчендә микробларның пычрану дәрәҗәсенең артуына китерә. Чистарту һәм дезинфекцияләүнең билгеләнгән процедуралары үтәлергә тиеш, мәсәлән:
Тузан һәм чүп-чарны себереп алыгыз (булса); Югыч матдә кипкәнен тикшерү өчен, кер юу чарасы эремәсе белән сөртегез; Контакт өслекләрен дымлы тоту һәм контакт вакытын саклап калу өчен дезинфекцияләүче эремә белән сөртегез; Дезинфекцияләүче калдыкларны бетерү өчен инъекция өчен су яки 70% IPA (изопропил спирты) белән сөртегез.
8. Чистарту һәм дезинфекцияләү нәтиҗәлелеген күзәтү
Чистарту һәм дезинфекцияләүнең нәтиҗәлелеге, нигездә, чиста бүлмә мохитен күзәтү нәтиҗәләре аша бәяләнә. Бу бәяләү сенсорлы пластиналар һәм тампоннар ярдәмендә микроорганизмнар өчен өслекләрдән үрнәк алу юлы белән башкарыла. Әгәр нәтиҗәләр билгеләнгән гамәл чикләрендә яки компаниянең эчке контроль стандартларында булмаса, чистарту һәм дезинфекцияләү чаралары, чистарту ешлыгы яки чистарту ысулы белән проблемалар булырга мөмкин. Киресенчә, әгәр нәтиҗәләр стандартларга туры килсә, чиста бүлмә җитәкчеләре чиста бүлмәнең чыннан да "чиста" булуын ышанычлы рәвештә әйтә алалар.
Кыскача мәгълүмат
Югарыда чистарту һәм дезинфекцияләү чаралары кулланып чиста бүлмә чисталыгын саклауның сигез адымы күрсәтелгән. Бу адымнарны стандарт эш процедураларына (SOP) кертү һәм операторлар һәм идарә итү персоналы өчен тренинглар үткәрү тәкъдим ителә. Объект валидацияләнгәннән һәм контрольдә тотылганнан соң, иң мөһиме - дөрес ысуллар яки техникалар, тиешле чистарту чаралары һәм дезинфекцияләүче чаралар куллану, шулай ук билгеләнгән вакыт аралыгында объектны өзлексез чистарту һәм дезинфекцияләү. Шулай итеп, чиста бүлмә чиста булып кала ала.
Бастырып чыгару вакыты: 2025 елның 13 октябре